In een grootschalig erfgoedproject geeft de stad Mechelen het lokale verleden van haar dorpen opnieuw een stem. Sinds begin 2025 werkt het Stadsarchief Mechelen in Depot Rato aan de ordening, conservering en digitalisering van de archieven van Heffen, Hombeek, Leest, Muizen en Walem. Het project maakt de jarenlang vergeten dorpsarchieven opnieuw raadpleegbaar voor inwoners, onderzoekers en erfgoedverenigingen.
Van vergeten dozen naar digitale databank
De archieven van de voormalige gemeenten verhuisden na de fusie met Mechelen verschillende keren, onder meer naar het Rode Kruisplein, Douaneplein en de stadsmagazijnen. Daardoor raakten ze versnipperd en onvolledig bewaard. Met dit nieuwe initiatief wil de stad dat erfgoed duurzaam bewaren én breed ontsluiten.
“De geschiedenis van onze dorpen maakt integraal deel uit van het Mechelse erfgoed. Het zou zonde zijn om al deze informatie verloren te laten gaan,” zegt Greet Geypen, schepen van Erfgoed. “Te lang bleven ze verborgen in dozen en ontoegankelijke ruimtes. Nu geven we ze de zorg die ze verdienen en maken we ze stap voor stap opnieuw bruikbaar en toegankelijk.”
De dorpsarchieven bevatten waardevolle documenten, zoals gemeenteraadsnotulen, bevolkingsregisters, verslagen over oorlogen, rampen, lokale festiviteiten, en bouwdossiers van kerken, scholen en gemeentehuizen.
Drie fasen, tientallen handen
Het project verloopt in drie fasen. In de eerste fase – reeds afgerond – werden de vervuilde en deels beschadigde documenten gereinigd en veilig overgebracht naar Depot Rato. In de huidige tweede fase worden de stukken geklasseerd, verpakt in zuurvrije dozen en geregistreerd. Daarbij krijgt het stadsarchief hulp van een groep geëngageerde vrijwilligers.
“Het zijn telkens intensieve werksessies van twee halve dagen per week, met continue begeleiding van een archivaris of archiefmedewerker,” legt schepen Geypen uit. “Deze intensieve manier van werken met vrijwilligers is vrij nieuw, ook binnen de Vlaamse archiefsector. Ik ben de vrijwilligers dan ook heel dankbaar voor hun inzet en enthousiasme.”
Walem eerst, Heffen als laatste
Het archief van Walem beet in februari 2025 de spits af. De verwerking loopt tijdens de zomer door en moet in de herfst afgerond zijn. Nadien volgen Muizen (eind 2025), Hombeek en Leest (2026) en tenslotte Heffen (2027).
Vanaf 2027 start fase drie: de volledige inventarisatie en ontsluiting van alle archieven voor het brede publiek. Daarbij worden de archiefbeschrijvingen ook ingevoerd in de digitale databank van het stadsarchief. Zo wordt het erfgoed toegankelijk voor iedereen, van historici tot dorpsbewoners met interesse in hun lokale geschiedenis.
