Ratten bestrijden op het openbaar domein zonder vergif en zonder dat vogels, egels of andere dieren mee slachtoffer worden? De gemeente Sint-Katelijne-Waver doet het al drie jaar. Dankzij de SmarTraps van de Geelse firma Strygoo verdelgt Sint-Katelijne-Waver ratten op de meest efficiënte én diervriendelijke manier.
In de strijd tegen rattenoverlast schakelde de gemeente drie jaar geleden over van een klassiek vergifsysteem naar een nieuw, slim en diervriendelijker vangstsysteem. En met succes: zowel de impact op het milieu als het aantal meldingen van overlast daalden aanzienlijk.
“Het oude systeem had duidelijk zijn beperkingen”, vertelt de rattenvanger Sven Suys. “Door veelvuldige blootstelling aan gif werden ratten almaar resistenter. Bovendien stierven ze vaak ver van de plek waar het vergif was verspreid, waardoor opvolging en controle moeilijk waren. Het gebruik van gif bracht ook risico’s mee voor andere dieren: zowel huisdieren als wilde dieren kwamen ermee in contact, rechtstreeks of via vergiftigde prooien. Zo was er een verhaal van een huiskat die had gegeten van een vergiftigde rat. De poes overleefde, maar de eigenaars waren wel 700 euro dierenartskosten kwijt. Werken met vergif is ook erg tijdsintensief en weinig efficiënt.”
Rattenpopulatie krimpt enorm
In 2022 verving Sint-Katelijne-Waver, als een van de eerste gemeentes in Vlaanderen, de werking met gif door de nieuwe SmarTrap-vallen van Strygoo. “Een SmarTrap lokt ratten met natuurlijk aas naar een val met sensoren. Die detecteren rattenactiviteit. De rattenvanger volgt de vallen met een app op zijn smartphone. De app bepaalt het ideale vangmoment; dat is belangrijk om ook de volwassen ratten uit de buurten weg te vangen”, legt Dries Verdonck, zaakvoerder van Strygoo en mede-bedenker van het systeem, uit.
In drie jaar tijd heeft Sint-Katelijne-Waver 2140 ratten gevangen met de SmarTraps. “In 2023, het eerste volledige jaar dat we met dit systeem werkten, vingen we 1.033 ratten. Nu, in 2025, zitten we op een klein half jaar aan 134, een daling met 70 procent tegenover 2023. Dankzij het slimme systeem kunnen we de rattenpopulatie in onze gemeente enorm terugdringen”, vertelt rattenvanger Suys. “Dat merken we ook aan het aantal meldingen dat we krijgen van inwoners.”
Inzichten door slimme technologie
“De cijfers van Sint-Katelijne zijn indrukwekkend, en tonen dat het voor steden mogelijk is om de rat terug te dringen”, pikt Verdonck weer in. “Steden beseffen het zelf te weinig, maar met het inzetten van klemmen of gif creëren ze hun eigen meldingen. Een rattenkolonie bestaat uit tientallen ratten, groot & klein, waarbij de jongsten als ‘kanarie in de koolmijn’ dienen. Zij laten zich vangen aan klemmen of gaan sneller dood door het gif, het signaal voor de volwassen ratten om zich te verplaatsen en zo nieuwe meldingen te creëren.”
Momenteel gebruiken ruim honderd steden en gemeenten in Vlaanderen de SmarTrap-methode. “Maar Sint-Katelijne-Waver is de eerste gemeente die zo een duidelijke ommekeer in hun rattenmeldingen heeft gekregen. Wereldwijd rukt de rat op. Hier werd door inzet van slimme technologie en data de situatie op drie jaar opnieuw beheersbaar. Cruciaal en misschien paradoxaal in dit verhaal, dit gebeurt allemaal zonder 1 gram rattengif”, vertelt Verdonck.
“Doordat de SmarTraps alles meten, krijgen lokale besturen voor het eerst ook inzicht in hun rattenpopulaties. Zo kunnen ze gericht gaan werken. Als bonus hoeven natuurlijke vijanden van de rat geen vergiftiging meer te vrezen”, aldus Verdonck.
Met de invoering van het nieuwe vangstsysteem werd op drie jaar tijd al meer dan 900 kilogram rattenvergif uitgespaard, goed voor een besparing van 15.000 euro. Dankzij een slimme koppeling aan een smartphone-applicatie worden vangsten en locaties digitaal opgevolgd.
Amper andere dieren slachtoffer
“Momenteel worden 29 slimme vallen ingezet op strategische locaties”, vertelt schepen van dierenwelzijn Maurice Verheyden. “In drie jaar tijd werd er doelgericht gewerkt op meer dan 70 locaties. De meldingen van inwoners over rattenoverlast daalden sterk. Ook de inzet van de rattenvanger verminderde aanzienlijk: van 32 naar slechts 8 uur per week.”
Wat vooral opvalt, is de drastische daling in zogeheten ‘collateral damage’. “In drie jaar tijd kwamen amper vier niet-doelwitdieren in de vallen terecht. Ter vergelijking: bij het gebruik van gif lag het aandeel slachtoffers onder andere dieren rond de 50 procent. Ook hier kunnen we dus spreken van een enorme vooruitgang”, besluit schepen Verheyden.