Mechelen bundelt de krachten met twintig andere Vlaamse steden en gemeenten om de overstap naar fossielvrije verwarming en koeling te versnellen. Samen vragen ze de Vlaamse regering om een duidelijk warmteakkoord, met afspraken over de afbouw van aardgas en de financiering van duurzame warmtevoorzieningen.
Tegen 2050 moeten woningen en gebouwen zonder fossiele brandstoffen verwarmd en gekoeld kunnen worden. Dat vraagt grote investeringen in onder meer warmtepompen, warmtenetten en renovaties. In Mechelen gaat het alleen al om ongeveer 30.000 huishoudelijke aardgasaansluitingen. Om tegen 2050 volledig van aardgas af te zijn, moeten jaarlijks ongeveer 1.250 woningen overschakelen.
De steden en gemeenten willen hun kennis en ervaring samenbrengen en projecten en investeringen beter op elkaar afstemmen. Op vrijdag 13 november vond in Gent een eerste politiek overleg plaats op initiatief van Gent en Antwerpen. Een gezamenlijke politieke en ambtelijke werkgroep werkt tegen het voorjaar van 2027 een eerste actieprogramma uit.
Mechelse ervaring met warmtenetten
Mechelen brengt heel wat praktijkervaring mee. De stad stelde in 2024 een lokaal warmteplan vast en richtte samen met ongeveer 25 lokale partners een warmtecoalitie op. Die aanpak werd in Europa bekroond met de Covenant of Mayors Award 2025. Mechelen is ook mede-coördinator van het Europese Building Decarbonisation Partnership.
Op de Keerdoksite ligt vandaag het grootste warmtenet op rioolwater van België. Dat combineert riothermie met geothermie om gebouwen fossielvrij te verwarmen en te koelen. Ook op de Raghenosite bereidt de stad een nieuw warmtenet voor.
Schepen van Wonen, Klimaat en Energie Pia Indigne wil die ervaring delen met de andere steden: “Op de Keerdoksite tonen we dat fossielvrije warmte in de praktijk kan. Maar vandaag zoekt elke stad apart dezelfde technische en juridische vragen uit. Dat kost tijd die we niet hebben. Door samen te werken en die kennis te delen, gaan we allemaal sneller. Onze ervaring brengen we graag mee in de coalitie.”
Vraag naar Vlaamse warmtefaciliteit
Mechelen pleit onder meer voor een betere samenwerking tussen de Vlaamse overheid en lokale besturen, toegang tot energie- en gebouwdata en voldoende technische, financiële en juridische ondersteuning.
Concreet stelt de stad een Vlaamse warmtefaciliteit voor. Die moet lokale besturen helpen met haalbaarheidsstudies, technische en juridische expertise en de financiering van projecten.
Pia Indigne wijst daarbij ook op de betaalbaarheid: “Die kan steden en gemeenten ondersteunen bij de eerste haalbaarheidsstudies, technische en juridische expertise bundelen en haalbare projecten helpen financieren. Zo kunnen lokale warmteplannen sneller leiden tot investeringen in bijvoorbeeld warmtenetten en grootschalige warmtepompprojecten. Daarbij moeten we eerlijk zijn: de duurzaamste verwarming is vandaag niet altijd de goedkoopste. Het is belangrijk dat de overstap voor iedereen betaalbaar blijft.”
De warmtecoalitie vraagt de Vlaamse regering om samen een Vlaams warmteakkoord uit te werken. Daarbij liggen twee prioriteiten op tafel: duidelijke afspraken over de rol van lokale besturen bij de geplande afbouw van het aardgasnet en een stabiel financieringskader voor collectieve warmteprojecten.
