De gemeenteraad van Mechelen heeft afgelopen maandag het nieuwe Kerkenbeleidsplan Mechelen 2025 goedgekeurd. Dit plan moet het beleidsmatige kompas vormen voor het toekomstig beheer van het religieus erfgoed in de stad en opent de deur naar multifunctioneel gebruik van de kerkgebouwen. De actualisatie van het plan komt er in het kader van een decretale verplichting voor Vlaamse gemeenten, en is essentieel om in aanmerking te blijven komen voor Vlaamse subsidies voor restauratie en onderhoud.
Schepen van Monumentenzorg Greet Geypen benadrukt het belang van het nieuwe plan: “Het kerkenbeleidsplan dat vandaag voorligt, is het resultaat van een intens traject met veel overleg, betrokkenheid en inhoudelijke afstemming tussen stad en kerkelijke overheid. Dit is geen boek dat straks in de kast verdwijnt, maar een beleidsinstrument dat we actief zullen inzetten bij investeringen en herbestemmingen.”
Meer dan eredienst
Het plan vertrekt vanuit een duidelijke visie: kerkgebouwen blijven waardevolle plaatsen, maar hun functie kan breder zijn dan louter religieus gebruik. Het plan maakt onderscheid tussen kerken in de binnenstad, de wijken en de dorpen, telkens met specifieke aandacht voor de maatschappelijke rol.
“De toekomst van onze kerkgebouwen vraagt om duidelijke keuzes. We behouden het religieus gebruik waar dat relevant en gedragen is, maar bieden ook ruimte voor bijkomende invullingen,” zegt schepen Geypen. “Mechelen heeft bewezen dat herbestemmen werkt, op voorwaarde dat het met respect en visie gebeurt. Kerken kunnen nieuwe functies krijgen – sociaal, cultureel of gemeenschapsgericht – zonder hun historische en symbolische waarde te verliezen.”
Verschillende kerken, verschillende rollen
Mechelen telt momenteel 18 kerken die nog gebruikt worden voor eredienst. Daarnaast zijn er zes kerken die eerder al een niet-religieuze invulling kregen of op weg zijn naar een herbestemming.
In de historische binnenstad – waar de kerken samen het unieke erfgoedensemble Torens aan de Dijle vormen – ligt de nadruk op toerisme en cultuur. De monumentale kerken blijven beschikbaar voor liturgie, maar zullen ook sterker worden ontsloten via museale presentaties, tentoonstellingen en culturele evenementen.
Wijkkerken, vaak dichter bij scholen en verenigingen, krijgen een duidelijke gemeenschapsgerichte rol. Ze kunnen dienen als repetitieruimte, vergaderplek of locatie voor lokale activiteiten.
In de dorpen zoals Leest, Hombeek en Muizen blijft de kerk vooral een ankerpunt van lokale identiteit. De stad wil die rol versterken in samenwerking met dorpsraden en heemkundige kringen.
“In de binnenstad versterken we de museale ontsluiting en het toeristisch potentieel, in de wijken zetten we in op gemeenschapsfuncties in samenwerking met lokale verenigingen, en in de dorpen koesteren we de rol van de kerk als ankerpunt van het sociale en culturele leven,” aldus Geypen. “Het uiteindelijke doel is om de kerken niet enkel te behouden omwille van hun verleden, maar activeren en benutten met het oog op hun toekomst.”
Samenwerking als sleutel
Het kerkenbeleidsplan werd opgesteld in nauwe samenwerking met de centrale en lokale kerkfabrieken, het Centraal Kerkbestuur en het Vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen. Ook externe partners worden in het vervolgtraject actief betrokken. Zo zal de stad voor de binnenstad afstemmen met musea en toeristische diensten, terwijl in wijken en dorpen lokale verenigingen, bewoners en vrijwilligers een belangrijke rol zullen spelen.
“De initiatieven hiertoe moeten niet alleen van de overheid komen. Integendeel, er gebeurt veel in de kerken van onderuit en zo hoort het ook,” zegt Geypen.
Toegang tot subsidies verzekerd
Met het goedgekeurde plan stelt Mechelen zich ook veilig voor Vlaamse premies. Beschermde kerken komen, mits multifunctioneel gebruik, in aanmerking voor een verhoogde erfgoedpremie van 60%. Kerken die enkel voor eredienst worden gebruikt, blijven steken op het basispercentage van 40%. Ook voor niet-beschermde gebouwen zijn subsidies mogelijk, zolang hun functie expliciet is opgenomen in het beleidsplan.
“Een kerkgebouw in stand houden vraagt engagement, vakkennis én middelen. Met dit kerkenbeleidsplan zorgen we ervoor dat onze stad ook in de toekomst beroep kan doen op de juiste premies,” besluit Geypen.
Met dit vernieuwde beleidskader neemt Mechelen het voortouw in Vlaanderen wat betreft respectvolle én toekomstgerichte omgang met religieus erfgoed.
foto: Sint-Jozefkerk, wijk Coloma.